Zaznacz stronę
Przetłumaczył Bartosz Kleszcz

Są ludzie, których największym talentem jest kręcić kołami manipulacji. To ich druga natura i bez nich zwyczajnie nie wiedzą, jak funkcjonować. ― C. JoyBell C.

Manipulację psychiczną można zrozumieć jako wywieranie wpływu na kimś poprzez zaburzanie czyjegoś punktu widzenia i emocjonalne eksploatowanie. Celem tego jest przejęcie kontroli, władzy, jakiegoś zysku oraz osiągnięcie uprzywilejowanej pozycji kosztem ofiary.

Ważnym jest, aby rozróżnić zdrowy społeczny wpływ od manipulacji psychicznej. Zdrowy wpływ społeczny dzieje się między większością ludzi, będąc częścią dwukierunkowego procesu dawania i brania, jakie zachodzi w sensownych relacjach. W ramach manipulacji psychicznej jedna osoba jest wykorzystywana na rzecz korzyści drugiej. Manipulator celowo kreuje nierówność między sobą i ofiarą, eksploatując ją, by osiągnąć coś na swój użytek.

Większość manipulatorów odznacza się czterema cechami:

  1. Wiedzą, jak wykrywać twoje słabości.
  2. Jak tylko je znajdą, wykorzystują je przeciwko tobie.
  3. Dzięki swym sprytnym machinacjom, przekonują cię, abyś na jego lub jej korzyść zrezygnował(a) z części siebie lub czegoś należącego do ciebie.
  4. Czy to w pracy, między ludźmi czy w domu, jak tylko manipulator uzyska przewagę, będzie z wysokim prawdopodobieństwem powtarzał punkty 1 do 3, aż nie powstrzymasz tego procesu.

Powody chronicznej manipulacji są złożone i głębokie. Niezależnie jakie powody stoją za daną manipulującą osobą, nikomu nie jest łatwo żyć jako ofiara. Jak radzić sobie w tych sytuacjach? Oto siedem kluczowych postaw w radzeniu sobie z tym. Nie wszystkie rady poniżej mogą znajdować odniesienie do twej konkretnej sytuacji. Zwyczajnie korzystaj z tego, co działa, odkładając resztę na bok.

Znaj swoje podstawowe ludzkie prawa

Najważniejszą sprawą, o której nie należy zapominać, kiedy radzisz sobie z manipulatorem, to znać swoje prawa i dostrzegać, kiedy są naruszane.

Tak długo, jak nie krzywdzisz innych, masz prawo walczyć o swoje i bronić przynależnych ci praw. Z drugiej strony, jeśli krzywdzisz innych, ulegają one zaprzepaszczeniu.

Oto te podstawowe prawa:

  • Masz prawo być traktowanym lub traktowaną z szacunkiem.
  • Masz prawo wyrażać swoje odczucia, opinie i potrzeby.
  • Masz prawo ustalać własne priorytety.
  • Masz prawo do mówienia „nie” bez poczucia winy.
  • Masz prawo otrzymywać to, za co płacisz.
  • Masz prawo mieć inne zdanie niż inni.
  • Masz prawo dbać o siebie i chronić się przed fizycznym, psychicznym i emocjonalnym zagrożeniem.
  • Masz prawo tworzyć własne, szczęśliwe i zdrowe życie.

Owe fundamentalne prawa określają twoje granice.

Oczywiście społeczeństwo jest pełne ludzi, którzy nie szanują tych praw. Zwłaszcza przewlekli manipulatorzy chcą cię ich pozbawić, aby mogli przejąć nad tobą kontrolę i czerpać z tego korzyści. Jednakże jest jedna rzecz, która stoi po twojej stronie – masz moc i autorytet moralny, aby jasno określić, że to ty – nie manipulator – ma władzę na twoim życiem. Pomogą ci w tym zdolności komunikacyjne i strategie działania opisane niżej.

Utrzymuj dystans

Jednym z użytecznych sposobów wykrywania manipulacji jest sprawdzenie, czy osoba ta zachowuje się tak samo w różnych sytuacjach wobec różnych osób. Wprawdzie każdy z nas do pewnego stopnia różni się tutaj, ale niektórzy manipulatorzy zwyczajowo zasiedlają ekstrema, będąc bardzo miłym lub miłą dla jednych i totalnie bez serca dla innych, w jednej chwili w 100% zagubiony czy nieporadna, a w drugiej tratujący jak buldożer. Jeśli regularnie zauważasz coś takiego u kogoś, utrzymuj zdrowy dystans i nie wchodź w relacje z tą osobą, chyba że naprawdę musisz. Jak wspomniano wyżej, powody stojące za przewlekłym manipulowaniem są złożone, a twoją pracą nie jest zmieniać ich czy ratować. Utrzymaj zdrowy dystans.

Unikaj odnoszenia rzeczy do siebie i obwiniania się

Jako że programem wyborczym manipulanta jest wypatrywać słabości i pasożytować na nich, zrozumiałe jest, że możesz czuć się źle lub nawet obwiniać się za niespełnianie zachcianek manipulanta. W takich sytuacjach ważne jest pamiętać, że to nie ty jesteś problemem. Jesteś zwyczajnie manipulowany lub manipulowana, aby tak się czuć, dzięki czemu będzie większa szansa, że skapitulujesz i oddasz swoje życie za darmo. Pomyśl chwilę o relacji, jaką masz z kimś manipulującym, zadając sobie następujące pytania:

  • Czy jestem traktowany/-a z rzeczywistym szacunkiem?
  • Czy oczekiwania i żądania tej osoby są rozsądne?
  • Czy dawanie w tej relacji jest wzajemne, czy idzie tylko w jedną stronę?
  • Wreszcie, czy czuję się dobrze ze sobą w tej relacji?

Twoje odpowiedzi tutaj będą wskazówkami do tego, czy problem jest po twojej stronie, czy może po stronie drugiej osoby.

Przenieś punkt ciężkości na niego/nią poprzez dopytywanie się

Nieuniknienie manipulator wyrazi w twym kierunku jakieś żądanie. Owe „oferty” sprawiają, że skręcisz ze swej drogi tylko po to, aby zaspokoić tę osobę. Kiedy w uszach zadzwoni ci coś nierozsądnego, jest czasem bardzo przydane, aby przenieść nacisk z powrotem na żądającego, dopytując się o kilka rzeczy, aby sprawdzić w ogóle, czy ma wystarczająco dużo samoświadomości, aby dostrzec nierówność takiego scenariusza. Zapytaj się, przykładowo:

  • „Czy to wydaje się tobie rozsądne?”
  • „A co ze mną? Czy ja też tutaj mam coś do powiedzenia?”
  • „Prosisz mnie czy każesz mi?”
  • „Zatem co ja będę mieć z tego?”
  • „Czy naprawdę oczekujesz, ze ja (opisz nierówny wymóg)….?”

Kiedy pytasz o coś takiego, to jakbyś stawiał czy stawiała przed drugą osobą lustro, ujawniającą prawdziwą naturę relacji. Jeśli manipulator ma trochę samoświadomości, najpewniej wycofa się z żądania i zdystansuje.

Z drugiej strony prawdziwie patologiczni manipulatorzy będą zbijać twe pytania i nalegać na swoje. Jeśli coś takiego ma miejsce, korzystaj z następujących niżej rad.

Niech czas będzie po twej stronie

Oprócz nieuzasadnionych żądań, manipulator będzie często starał się otrzymać odpowiedź tu i teraz, aby zmaksymalizować ciśnienie i swój wpływ na sytuację (ludzie od sprzedaży nazywają to „wieńczeniem umowy”). W takich chwilach, zamiast odpowiadać od razu na naciski, rozważ danie sobie większej ilości czasu, aby zdystansować się od bezpośredniego wpływu z zewnątrz. Możesz przejąć kontrolę nad sytuacją mówiąc zwyczajnie:

„Pomyślę o tym.”

Pomyśl chwilkę, jak silne są te słowa w ustach klienta stojącego przed sprzedawcą, kogoś naciskanego przez nadmiernie napaloną osobę lub w twych ustach w konfrontacji z manipulacją. Poświęć tyle czasu, ile ci potrzeba, aby rozważyć za i przeciw, czy może chcesz wynegocjować więcej dla siebie, by dotrzeć do równiejszego rozwiązania sprawy, czy może wreszcie lepiej jest ci powiedzieć „nie”, co prowadzi nas do następnego punktu:

Wiedz, jak powiedzieć „nie” – dyplomatycznie, lecz stanowczo

Zdolność do dyplomatycznej a stanowczej odmowy jest podstawą sztuki komunikacji. Jeśli tylko ujmiesz to we właściwe słowa, pozwoli ci to bronić swej pozycji, zachowując jednocześnie dobre relacje. Pamiętaj, że w twoich prawach zawiera się prawo do określania własnych priorytetów, do mówienia „nie” bez poczucia winy i do wyboru szczęśliwego i zdrowego życia.

Konfrontacja z agresorami (w bezpieczny sposób)

Manipulator zmienia się w agresora, kiedy zastrasza lub krzywdzi drugą osobę.

Najważniejsza rzecz, o której można tutaj pamiętać, to że agresorzy wybierają tych, których uznają za słabszych, zatem tak długo, jak okazujesz pasywność i zginasz kark, tak długo jesteś na celowniku. Wielu agresorów jest w środku tchórzami. Kiedy okazuje się, że ofiary mają silny kręgosłup i walczą o swoje, agresor często się wycofuje. Jest to prawdziwe w szkołach, w domu i w pracy.

Empatycznie trzeba zauważyć, że wielu agresorów samych jest ofiarą przemocy. To nie jest żadne usprawiedliwienie, ale może pomóc ci zobaczyć agresora w pełniejszym świetle.

Kiedy ludzie nie lubią się jakoś szczególnie, często muszą to jakoś nadrobić. Klasyczny agresor był zwykle także czyjąś ofiarą. — Tom Hiddleston

Niektórzy ludzie starają się być wysocy ścinając głowy innych. — Paramhansa Yogananda

Zdałam sobie sprawę, że źródłem agresji nie jest ofiara. To agresor czuje się mało bezpiecznie. — Shay Mitchell

Stawiając czoła agresorom, upewnij się, że jesteś w takim miejscu i stanie, w którym jesteś w stanie się bronić, czy będzie to twarde stanie przy swoim stanowisku, zrobienie tego w obecności innych, którzy będą mogli okazać wsparcie lub byś świadkami, lub sporządź listę nieodpowiednich zachowań agresora. W przypadku fizycznego, słownego lub emocjonalnego znęcania się, skontaktuj się z ośrodkiem interwencji kryzysowej, pomocą psychologiczną, prawną, policją lub organami administracyjnymi. To bardzo ważne, aby stawić agresji czoła, i nie musisz tego robić samotnie.